WordPress və Opencart proqramlarında yığılan saytlar:

sep

Hər şey telefon zəngindən sonra başlayır... Bizi Facebook-da arayın...

Tel: +994 50 220 82 84

Read more...

Bir içim su, bir mesaj və saytınız hazır... info@assanews.com

Boş vaxtınızda YouTube kanalımıza da baxın...

Read more...
sep

<<< Show Posts >>>

“Türkiyə olmalı olduğu yerdə – qardaşlarının yanında olacaq!” – Sinan Oğan

Türkiyənin sabiq millət vəkili Sinan Oğanın AzNews.az-a müsahibəsi

Sinan Oğan bütün türk dünyasında rəğbətlə qarşılanan bir isimdir. Türkiyənin iddialı siyasətçilərindən biri, milliyətçi cameənin əsas fiqurlarındandır. Bu günlərdə Azərbaycana gələn Sinan Oğanı AzNews.az xəbər portalının redaksiyasına dəvət etdik. Açıqlamaları zaman-zaman Azərbaycan mediasında təhrif edildiyindən müsahibəyə bir az çətin razı oldu. Ancaq bir staretijst olaraq “Yaxın plan” layihəsində iştirak etməyə sonda razı oldu…

(Müsahibənin I hissəsi burada: “Bu, bir nəfəri öldürmək layihəsi deyildi“ – Sinan Oğan redaksiyamızda)

– Qarabağ müharibəsi olarsa, Türkiyə harada olacaq?

– Türkiyə olmalı olduğu yerdə – qardaşlarının yanında olacaq!

– Bəs Suriya məsələsi niyə bu qədər uzandı?

– Suriya məsələsi təəssüf ki, Türkiyənin xarici siyasətindəki səhvlərdən biridir. Türkiyə, Suriya məsələsini çox tez həll ediləcəyini düşündü. İki həftədə Şamda namaz qılmaq iddiasına düşdü. Halbuki Rusiyanın bu məsələdə aktyor olduğunu, İranın cəbhəni Şamda qurduğunu, Şam yıxılsa, Tehranın da yıxılacağını öncədən bilməli idi. Əsəd rejimi tək olsaydı, bir ay belə qalmazdı. Amma həm Rusiya, həm İran köməyinə gəldi, Lubnandan Hizbullah dəstək verdi, Əsəd rejiminin yanında savaşdı. Türkiyə Suriyada baş verəcək bu hadisələri görə bilmədi. Mən bir stratejist millət vəkili olaraq bu barədə çox xəbərdarlıq etmişdim. Bu məsələlərdə Türkiyənin səhv etdiyini dedim. Şükür, indi səhvlər başa düşüldü və gec də olsa, indi Türkiyə Suriya məsələsində düzgün mövqeyə gəlib. Suriyada Amerikanın kürd dövləti qurmağına əngəl olmağın yolu Türkiyənin Suriya rejimi ilə danışıqlara getməyindən keçir. Əsəd yaxşı biri olduğu üçün yox, Türkiyənin maraqlarına uyğun gəldiyi üçün bu addım atılmalıdır. Yoxsa, Əsədin nələr etdiyini hamımız bilirik.

– Bayaq qeyd etdiniz ki, Şam getsə, Tehran da gedər. Sizcə, Tehran nə vaxt gedir?

– Suriya məsələsi bölgədəki ən əsas problemdir. Təbii ki, bu işlər o qədər asan deyil. Bir ölkəni plansız şəkildə yıxmağa çalışmağın nəticəsini biz Suriyada gördük. Hazırda Türkiyədə 5 milyon- 4 milyon suriyalı, 1 milyon digər ölkələrdən qaçqın var. Türkiyə iqtisadiyyatı böyük bir yükün altındadır. Türkiyənin ətrafındakı ölkələrin yıxılmağı Türkiyəyə təzədən 5-10 milyon insanın gəlməyi deməkdir. Yəni belə işlərdə nəyi, nə vaxt, necə edəcəyinizi düşünməlisiniz.

– Sizcə, ABŞ-ın, Rusiyanın, İsrailin və Türkiyənin İranla bağlı planları necədir?

– Hazırda ABŞ-ın İsrail və Səudiyyə Ərəbistanı ilə birgə birinci öncəliyi İran məsələsidir. Həm körfəz ölkələrinin, həm İsrailin, həm də Amerikanın əsas hədəfi embarqolar vasitəsilə İranın neft gəlirini, istər Yəməndə, istər Liviyada, istərsə də Suriyada və digər xarici bölgələrdəki gücünü azaltmaq, sonra da içəridə rejimi dəyişdirməkdir. Rusiya isə bunu istəmir. Türkiyənin isə bölgəsində bu gün kifayət qədər problem var. Buna görə də yeni problem istəmir. Amma bununla bərabər hər bir türk, əlbəttə, İrandakı cənubi Azərbaycan türklərinin daha rahat yaşamağını, öz dillərində danışmağını, Urmiya gölünün qurudulmamasını istəyir. Bunlar ən əsas problemlərdir. Bunu istəmək ayrı şey, bölgədə yeni müharibə istəmək ayrı şeydir.

– İran, Türkiyə və bölgədəki digər dövlətlər sizcə müharibədən qaça biləcəkmi?

– Müharibə yaxın zamanlarda olmaz.

– Niyə olmaz?

– Çünki bölgədə kifayət qədər problem var. Bir neçə problemin eyni zamanda mövcud olmasını heç kim istəmir. Hələ Suriya problemi həll olunmayıb. Bir ölkəni parçalamaq Avropa üçün yeni miqrant axını deməkdir. Türkiyə 5 milyon miqranta baxır, amma Avropa 500 min qaçqın istəmir. İran Suriyadan çox böyükdür. Bir müharibə 500 min yox, 5 milyon qaçqının Avropaya getməyi deməkdir ki, bunu da heç bir avropalı istəməz. Bu səbəblə də mən, qısa müddət ərzində müharibə olacağını düşünmürəm. Amerikanın planları orta müddətə hesablanıb. PYD ilə birlikdə 100 min nəfərlik ordu hazırlayır. PKK-çı terroristləri PYD maskası ilə bəzəyib bölgədə 100 min nəfərlik, istədiyi bölgəyə apara biləcəyi bir güc hazırlayır. Əsas hədəfi ilk növbədə İran, sonra isə Türkiyədir. PYD-ni həm İrana, həm də Türkiyəyə qarşı istifadə edə biləcəyi bir qüvvə kimi hazırlayır. Türkiyə də bunu görür. Bir ölkəni yıxmaq asan olsa da, sonrası çətindir. Zəngin islam ölkələri nə qədər miqrant qəbul etdi? Olan Türkiyəyə olur. Hazırda iqtisadi cəhətdən Türkiyə bəzi çətinliklərdən keçir. Bu vaxta qədər suriyalı qaçqınlara 35 milyard dollar xərcləyib. Bu, çox böyük məbləğdir. Türkiyə o qədər zəngin ölkə deyil. Nefti, qazı xaricdən alan ölkədir. Bu səbəblə də Türkiyə bunların hamısını müzakirə etməli, nəzərə almalıdır. Bu problem Azərbaycana da yaxşı tanışdır. Ermənistanın işğal etdiyi bölgələrdən qaçqın və məcburi köçkün düşmüş milyonlarca insan var və onların problemlərini çözmək Azərbaycan üçün də asan olmayıb.

– Türkiyə, Azərbaycan silahlı qüvvələri, üstəlik, İran ordusunun sıralarındakı türklər… Bunların hamısını toplasaq, bölgədə ən çox silah kimin əlində olur, türklərin, deyilmi?

– Beynəlxalq siyasətdə riyaziyyatdakı kimi iki ilə ikini toplayanda dörd eləmir (gülür)… Əgər etsəydi, bu gün Türkiyə ilə Azərbaycan əhalisi yan-yana 100 milyon edir. Üstünə də digər türk dövlətlərini gəlsək… Avropa Birliyi kimi bir birlik qura bilirikmi? Qura bilmirik!

– Niyə?

– Orta Asiya ölkələri bu gün hardadırlar? Bu ölkələr “Şanxay” əməkdaşlıq təşkilatının üzvüdürlər, o qurum daxilində Çin və Rusiya ilə yaxından əməkdaşlıq edirlər. Buna görə də “2” ilə “2” burada “4” etmir. Türk siyasətçisi olaraq mən istəyərəm ki, Türk Birliyi – Turan qurulsun, amma Turan qurmaq bir yana, türk coğrafiyasına viza ilə gedib-gəlirik. Yəni adi bir vizanı götürmədiyimiz halda, niyə “Turan birliyi” qura bilmədiyimizi soruşursunuz…

– Avropada vizanı götürüblər, ittifaq qurublar, amma işləri tərs gedir. Sizcə, “Brexit”in axırı necə olacaq?

– Bəziləri Avropa Birliyinin dağılacağını, bəziləri isə dağılmayacağını deyir. Amma zənnimcə, bir yolla özünü saxlayacaq. İngiltərə “Brexit”lə Avropa Birliyindən çıxmaq qərarı verib, amma bunun uzun müddətli olacağını düşünmürəm. Çünki ingilis xalqının hamısı AB-dən çıxmaq istəmir. Mən İngiltərənin yenidən bu birliyə qayıdacağını düşünürəm. AB çox tez böyüdü. Almaniya iqtisadi baxımdan AB-də hegemon oldu. Bu istər-istəməz İngiltərəni narahat etdi. İngiltərə həm də ada dövlətidir. Ada dövlətlərinin məntiqi, quru dövlətlərinin məntiqindən daha fərqlidir. İngiltərə özünü Almaniyanın yanında zəif gördü. Keçmişdə İngiltərə imperatorluq idi. Bunun da şüuraltı təsirləri ilə belə bir duyğusal qərar verdilər. Lakin bu qərar iqtisadi cəhətdən dəstəklənmədiyi müddətdə İngiltərə AB-yə geri dönəcək.

– Bəs Türkiyənin AB hədəfləri hansı vəziyyətdədir?

– Mənim üçün əsas Avropa Birliyi yox, Turan Birliyidir. Mənim siyasi məfkurəmə görə, nə Avropa, nə də Ərəb birliyi! Mənə görə vacib olan Turandır. Mən siyasətdə hədəfimdə olan yerə gələndə, Türkiyəni Avropa Birliyinə daxil etmək üçün yox, Türkiyənin türk qardaşlarımızla daha yaxın əlaqələr qurması üçün çalışacam. Avropa Birliyi bu gün Türkiyə üçün hüquq normaları, avantajlı ticarət, qərbin mədəniyyət səviyyəsinin düzgün başa düşülməsi sarıdan önəmlidir. Qərb mədəniyyəti dediyimiz şey, onları adət-ənənələrini olduğu kimi öz cəmiyyətimizə köçürmək deyil, ordakı kimi küçəyə tüpürməmək, qırmızı işıqda dayanmaq, təhsil sistemini yüksəltmək, kitab oxuyanların sayını çoxaltmaqdır. Bu səviyyələrdə olmaq lazımdır. Orda olduqdan sonra Avropa Birliyinin içində olsaq da olar, olmasaq da. Hamı sevdiyi ilə bərabər olmağa çalışır. Bizim sevdiklərimiz isə, mənə görə avropalılar və ya ərəblər deyil, türklər olmalıdır.

– 60-70-ci illərdə Amerikada Afrika mənşəlilər arasında belə bir ifadə var idi: “Ağlar kimi yaşayaq, qaralar kimi düşünək”. Qərblə Şərq arasındakı inteqrasiya dalğasında da hazırda belə bir düşüncə var. Onlar kimi yaxşı yaşayaq, amma özümüzü dəyişməyək…

– Baxın, qərblilər donuz əti yeyir deyə, biz də qərbli olmaq üçün donuz əti yeməliyik deyə bir şey yoxdur. Qərbli olmağın göstəricisi bu deyil. Götürək hüquq sistemini. Qərbdə hüquqi qərarlar kiminsə tapşırığı ilə deyil, qanuni əsaslara görə verilirsə, biz bu təcrübəni mənimsəməliyik. Yoxsa, Qərbin yaşayış tərzini mənimsəməli deyilik. Unutmayaq ki, Qərb mədəniyyəti bizdən öyrənib. Bir zamanlar Fransada qoxudan küçələrdə yerimək olmurdu. Bunlar şişirtmə deyil, reallıqdır. Onlar bir çox mənada mədəniyyəti bizdən öyrəndilər. Təəssüf ki, gəlib bizi keçdilər. İndi intellekt, təhsil sistemi, universitet, elm, kosmos, texnologiya baxımdan bizdən qabaqdadırlar. Son zamanlar Türkiyə olaraq öz silahımızı özümüz hazırlasaq da, silahların bəzilərini, dərmanların bir çoxunu Qərbdən alırıq. Biz bunları edə bilsək, o səviyyəyə çatmışıq deyə bilərik.

– Böyük Mustafa Kamal Atatürkün məşhur “Şapka” islahatı var idi. Şapkalar dəyişdi, amma dediklərinizə baxsaq, beyinləri, düşüncə tərzini dəyişə bilmədi. Demək ki, dediyiniz nəticələri əldə etmək sosial mühəndisliklə olmur. Siz necə düşünürsünüz?

– Atatürk həqiqətən də tək Şərqin deyil, dünyanın yetişdirdiyi ən böyük liderlərdən biridir. Çox şükür ki, o da biz türklərə nəsib olub. Məncə, Atatürk nə qədər Türkiyənindirsə, bir o qədər də Azərbaycanın, Türk dünyasının dəyəridir. Atatürk “Şapka” islahatını keçirəndə onun məqsədi, fəsi çıxardıb yerinə şapkanı qoymaq deyildi. Sadəcə, o, bir göstərici idi. Yəni biz, Qərb mədəniyyətini almaq istəyirik. Mədəniyyət isə sadəcə bir şapkanın şəklində deyildi. O, zehinlərimizin də dəyişməli olduğunu deyirdi. Amma təəssüf ki, Atatürkdən sonra onun islahatları başa düşülmədi və davam etdirilmədi. Qərbin təhsil sisteminin səviyyəsinə çata bilmədilər. Biz, 1940-cı illərdə İngiltərəyə təyyarə satırdıq. İndi təyyarə alırıq. Uçaq zavodumuzda yanğın oldu və hər şey yandı. Həmin sənayeləşməni davam etdirsəydik, bu gün Qərb bizim səviyyəmizə qalxmaq istəyəcəkdi. Bu, geniş prosesdir, prosesin məğzini sadəcə, “şapka islahatı” kimi görməməliyik.

– Bayaq qeyd etdiniz ki, Türkiyə nefti xaricdən alır. Ancaq “STAR” Neft Emalı Zavodundan sonra bu problem Türkiyə üçün xeyli dərəcədə həll olunub. Başqa sözlə, Türkiyə neft tranzitinin mərkəzi fiquruna dönüb. Bu barədə nə düşünürsünüz?

– “STAR” Neft Emalı Zavodu Türkiyəyə gələn – əslində dilim gəlmir “xarici” deməyə, çünki qardaşıq – ən böyük xarici vəsaitdir. Nə xoş bizə ki, bu böyük vəsaiti qoyan ölkə məhz Azərbaycandır. Bu gün Türkiyədəki ən böyük xarici vəsait Azərbaycana, Azərbaycandakı ən böyük vəsait isə Türkiyəyə məxsusdur. Azərbaycandan Türkiyədə 125 min tələbə oxuyub. Bunlar vacib şeylərdir. Onlar Azərbaycana bir mütəxəssis kimi dönəcəklər. Qardaş Azərbaycanın gəlib İzmirdə neft emalı zavodu açmağı önəmlidir. Amma bunlar belə, Türkiyənin öz neftinin olmasının yerini vermir. Nəticə etibarilə, Azərbaycandan da olsa, pulla alınır. Türkiyənin cari açığının əsas hissəsi bundan qaynaqlanır. Amma yenə də qardaş Azərbaycanın vəsaitini yüksək qiymətləndiririk.

– Bu zavodun təkcə ekonomik yox, siyasi baxımdan da strateji təsiri var və gələcəkdə bu təsir daha da böyüyəcək…

– Mütləq böyüyəcək. Amerika ilə müqayisə etsək, Azərbaycan qəlbən böyük, əhalisi, ərazisi isə az bir ölkədir. Türkiyəyə ən böyük vəsaitin Azərbaycan tərəfindən qoyulması çox vacibdir. Siz əgər bir ölkəyə sərmayə qoyursunuzsa, qoyduğunuz sərmayə qədər həmin ölkədə sözünüz keçir. Bunun təsiri çox olacaq və Azərbaycanın bölgədə təsirini artıracaq. Həm neft, həm dəmiryolu, həm də neft emalı zavodunun olması önəmlidir. Bir çox yeni enerji mənbələri olsa da, ən strateji məhsul neftdir. O da Azərbaycanın əlindədir. Neft xammal kimi Azərbaycanda yerin altında qalmır, Azərbaycan onu çıxarır və xammal kimi satmır. Öz zavodunda – Türkiyə ilə işləyərək satır. Bu, Azərbaycanın bölgədəki strateji üstünlüyünü artıracaq. Doğrusu, zavod üçün yer də düzgün seçilib. Çünki Egeyin qarşı tərəfi Avropadır. Bu yatırımla Azərbaycan Türkiyə vasitəsilə Avropaya da açılacağına işarə verib.

– Bəs Azərbaycan-Türkiyə münasibətləri başqa hansı sahələrdə inkişaf edə bilər?

– Türkiyədə Azərbaycanın sərmayəsi var, buna görə təşəkkür edirik. Məncə, bir çatışmazlıq da var. Azərbaycanlı iş adamlarının Türkiyədə şəxsi sərmayəsi yetərli deyil. Var, amma çox deyil. Mən istəyərdim ki, buradakı qardaşlarımız Türkiyəyə daha çox fərdi sərmayə qoysun. Hazırda Türkiyəyə sərmayə yatırmaq üçün ən uyğun zamandır. Azərbaycan vətəndaşları gəlib Türkiyədə sərmayə qoya bilərlər, mülk ala bilərlər. Bu gün Türkiyədə bunları ərəblər edir. Amma mən istəyərəm ki, qardaşlarımız gəlsin. Heydər Əliyevin bir millət, iki dövlət sözü, sadəcə, dövlətlər arası münasibətləri çərçivəsində qalmasın, iş adamları da bu aforizmdən çıxış etsinlər. Sizin vasitənizlə Azərbaycan iş adamlarını Türkiyəyə sərmayə qoymağa dəvət edirəm. Dövlət etdi, nümunə oldu, faydası olmasa, etməzdi. İndi bu missiyanı iş adamları da davam etdirsin! (Pərvanə AĞAZADƏ, AzNews.az)

 


Bütün Türk xalqlarının müqəddəs ata yurdu – Nazarbayev məqalə yazdı

  • Nursultan Nazarbayev, Qazaxıstan Respublikasının prezidenti

Məkan ilə zamanın kəsişdiyi yerdə milli tarix başlayır. Bu adi bir fikir deyildir.

Almanlar, italyanlar və ya hindistanlıların keçmişinə nəzər salsaq, haqlı olaraq onların min illəri əhatə edən tarixlərindəki böyük uğurları ilə yaşadıqları yer arasında bağlılığa aid suallar meydana gəlir. Təbii ki, qədim Roma indiki İtaliya deyil, ancaq italyanlar özlərinin tarixi kökləri ilə öyünürlər. Qədim qotlar da birəbir indiki almanlar deyil, ancaq onlar da Almaniyanın tarixi irsinin bir parçasıdır. Zəngin etnik mədəniyyətə sahib qədim Hindistan və indiki hindliləri tarixin fasiləsiz axışında inkişafını sürdürən özünəməxsus bir sivilizasiya olaraq görmək mümkündür.

Bu, tarixə düzgün yanaşma olmaqla bərabər, köklərimizi tanımağa, milli tariximizi dərindən araşdıraraq açılmamış düyünlərini işıqlandırmağa imkan verər.

Qazaxıstan tarixi də ayrı-ayrı hissələr halında deyil, müasir elmi metodlarla bir bütün olaraq düşülməlidir. Bunun üçün konkret müddəalarımız da mövcuddur.

Birincisi, önəminə az sonra toxunacağımız ilk dövlətəbənzər qurumların, protodövlətlərin böyük bir qismi bugünkü Qazaxıstan ərazisində yaradılıb və onlar qazax millətinin etnik köklərinin əsas ünsürlərini formalaşdırmışdır.

İkincisi, qeyd edəcəyimiz mühüm mədəni nailiyyətlər bozqırlara kənardan gəlməyib, əksinə, böyük bir qismi bizim torpaqlarımızda ortaya çıxıb, daha sonra Qərbə, Şərqə, Cənuba və Şimala yayılıb.

Üçüncüsü, son illər aşkarlanan tarixi abidələr əcdadlarımızın öz dövrlərindəki ən qabaqcıl və üstün texnoloji yeniliklərlə birbaşa bağlantılı olduğunu göstərir. Bu abidələr “Böyük Çöl”ün dünya tarixindəki əhəmiyyətinə fərqli yöndən baxmağımızı təmin edir.

Qazaxlar arasında bəzi boy adları “Qazax” etnoniminden xeyli əvvəl ortaya çıxmışdır. Bütün bunlar milli tariximizin bu günə qədər qeyd edilən dövrlərdən çox-çox əvvəllərə gedib çıxdığına işarə edir. Avropa mərkəzli düşüncə tərzi Saklar, Hunlar və digər qədim türk boylarının millətimizin tarixi mənşəyinin ayrılmaz bir hissəsi olduğu faktını görməyimizə mane olmuşdur.

Bununla yanaşı, burada üzərində duracağamız məsələ uzun zamandan bəri torpaqlarımızda yaşayan etnik qruplar üçün ortaq olan Qazaxıstan tarixidir. Bu tarix fərqli etnik qrup nümayəndələrinin də töhfə verdiyi ortaq bir tarixdir.

Bu gün tariximiz müsbət baxış bucağına ehtiyac duyur. Amma hər hansı bir tarixi hadisə ayrıca və konyunktur dünyagörüşü ilə işıqlandırılmamalıdır. Ağ ilə qara bir-birindən ayrı düşünülə bilməz. İkisi birlikdə həm fərdin, həm də bütöv bir xalqın həyatına xüsusi rəng qatır. Tariximizdə qayğı dolu səhifələr, faciələr, şiddətli müharibə və münaqişələr olub, təhlükəli sınaqlar və siyasi sürgünlər baş verib. Bunu unuda bilmərik, unutmamalıyıq. Çoxtərəfli və zəngin tariximizi düzgün anlayıb qəbul etməliyik.

Niyyətimiz digər xalqların rolunu kiçiltmək, özümüzü ucaltmaq deyil. Ən vacibi dəqiq elmi faktlar və məlumatlara əsaslanaraq, qlobal tarixdəki rolumuzu soyuqqanlı və obyektiv surətdə dərk etməkdir.

Böyük Çölün yeddi özəlliyi nədir?

I. MİLLİ TARİXDƏKİ MƏKAN VƏ ZAMAN

Mübaliğəsiz deyə bilərik ki, torpaqlarımız maddi mədəniyyətə aid bir çox kəşflərin meydana gəldiyi bir yerdir. Müasir cəmiyyət həyatının ayrılmaz parçası halına gələn bir çox əşyalar vaxtilə bizim torpaqlarda istehsal olunmuşdur. Böyük Çöldə yaşayan insanlar inkişaf prosesində bir çox texniki kəşflər edərək əvvəllər istifadə olunmayan yeni alətlər istehsal etmişlər. Bəşəriyyət bunları dünyanın dörd bir tərəfində hələ də istifadə etməkdədir. Qədim mənbələr bugünkü qazaxların ulu babalarının ucsuz-bucaqsız Avrasiya qitəsində siyasi və iqtisadi tarixin istiqamətini dəfələrlə dəyişdirdiyini göstərməkdədir.

1. АT MİNMƏK MƏDƏNİYYƏTİ

Tarixdən məlum olduğu kimi, at saxlamaq və at minmək mədəniyyəti bütün dünyaya Böyük Çöldən yayılmışdır.

Ölkəmizin şimal bölgəsində eneolit dövrünə aid Botay obasında aparılan qazıntı işləri atın ilk dəfə müasir Qazaxıstan ərazilərində əhliləşdirildiyini sübut etmişdir.

Babalarımız atı əhliləşdirməklə öz dövrü üçün böyük üstünlük qazanmış, qlobal miqyasda isə gündəlik həyat və hərbi sahədə tayı-bərabəri olmayan inqilab etmişlər.

Atın əhliləşdirilməsi at minmə mədəniyyətinə yol açmış, yay, mizraq və qılıncla silahlanmış süvari isə köçərilərin qurduğu böyük imperiyaların simvoluna çevrilmişdir.

Bayraqlı süvari o dövrün ən çox önə çıxan qəhrəman obrazıdır. Eyni zamanda, o, at minmə mədəniyyəti ilə ortaya çıxan köçərilər dünyasına aid bir “kültür kodudur”.

Avtomobil mühərriklərinin gücü hələ də at gücü ilə ölçülür. Bu ənənə süvarilərin dünyada üstünlük qurduğu böyük dövrə duyulan hörmətin əlamətidir.

Biz qədim qazax torpaqlarından dünyanın dörd bir yanına yayılan bu böyük texnoloji inqilabın meyvəsini bəşəriyyətin XIX yüzilliyə qədər istifadə etdiyini unutmamalıyıq.

Müasir geyimlərin tarixi çöl mədəniyyətinin qədim dövrlərinə qədər gedib çıxır. Аt minmək mədəniyyəti süvari üçün uyğun geyim tərzini yaratmışdır. Babalarımız atın üzərində rahat olmaq üçün paltarları ilk dəfə alt və üst olaraq ikiyə hissəyə ayırmışdır. Beləliklə, şalvarların ilk modeli ortaya çıxmışdır.

Bu süvarilərə ata minəndə və atın üzərində döyüşərkən maneəsiz hərəkət etmək imkanı yaratmışdır. Çöl sakinləri şalvarları dəri, keçə, yun, kətan və ipdən tikmişlər. Min il keçməsinə baxmayaraq şalvarlarda ciddi bir dəyişiklik baş verməmişdir. Qazıntı işləri zamanı tapılan qədim şalvarların bugünkülərdən heç bir fərqi yoxdur.

Bununla yanaşı, indiki bütün çəkmə növlərinin köçərilər at minəndə geydikləri dabanlı yumşaq çəkmələrin “varisi” olduğu məlumdur.

Həyatlarının böyük bir qismini at üzərində keçirən köçərilər ata daha sərbəst minmək üçün yüksək yəhər və üzəngi icad etmişlər. Bu ixtira atlının at üzərində möhkəm oturmasına və sürətli hərəkət zamanı əlindəki silahı heç bir çətinlik çəkmədən təsirli şəkildə istifadə etməsinə kömək olmuşdur.

Babalarımız at üzərində atıcılığı da yüksək inkişaf etdirmişdir. Buna bağlı olaraq yayın forması da dəyişmiş, daha sərt, praktik və güclü hala gəlmişdir. Oxlara zirehləri dəlik-deşik edən metal ucluq və quş tükü əlavə edilmişdir.

Qazaxıstan ərazilərində yaşayan türk boylarının icad etdiyi texnoloji yeniliklərdən biri də qılınc idi. Qılıncı önəmli edən onun ox kimi düz və ya əyri üzlü olması idi. Bu silah ən mühüm və geniş yayılmış müharibə aləti olmuşdur.

İnsanı və onun mindiyi atı qorumaq üçün istifadə edilən zireh də ilk dəfə bizim əcdadlarımız tərəfindən icad edilmişdir. Beləliklə, Avrasiya köçərilərinin mühüm hərbi ixtirası kimi qəbul edilən zirehli süvarilər ortaya çıxmışdır. Süvarinin e.ə. I minillik və b.e. I əsri arasındakı təkamülü, odlu silahın icad edilib geniş kütlələrin istifadəsinə girənə qədərki uzun bir müddətdə köçərilərə hərbi üstünlük verən ağır zirehli süvarinin formalaşmasında da təsirli olmuşdur.

2. BÖYÜK ÇÖLDƏKİ QƏDİM METALLURGİYA

Мetal istehsalının kəşf olunan üsulları, yeni tarixi dövrü başladıb bəşəriyyətin inkişaf axarını tamamilə dəyişdirmişdir. Müxtəlif metal növləri ilə zəngin olan qazax torpaqları ilkin metallurgiya mərkəzlərindən biridir. Qədim dövrlərdə belə Qazaxıstanın mərkəzində, şimal və şərq bölgələrində mədən ocaqları olmuş, bürünc, mis, qurğuşun, dəmir, gümüş və qızıl əridilməyə başlanmışdır.

Əcdadlarımız yeni və sağlam metalların istehsalatını inkişaf etdirərək texnoloji cəhətdən irəliləyişə zəmin hazırlamışdır. Qazıntı işləri zamanı aşkarlanan metal əritmə sobaları, əl işi bəzək əşyaları, gündəlik həyatda istifadə edilən digər əşyalar və silahlar buna dəlalət edir. Bunların hamısı keçmiş zamanlarda ərazimizdəki çöl mədəniyyətinin texnoloji baxımdan nə qədər inkişaf etdiyini gözlər önünə sərir.

3. HEYVAN STİLİ

Babalarımız həyatlarını ətraf mühitlə ahəngdar şəkildə davam etdirərək özlərini təbiətin ayrılmaz bir hissəsi hesab etmişlər. Bu qayda Böyük Çöl xalqlarının dünyagörüşü və dəyərlərini formalaşdırmışdır. Özünəməxsus yazı və mifologiyaya sahib qədim Qazaxıstan sakinləri yüksək mədəniyyət daşıyıcıları olmuşdur.

Heyvan stili sənəti onların irsinin ən parlaq nümunəsi, sənət zövqü və mənəvi zənginliyinin təzahürü olaraq özünü göstərir. Heyvan rəsmi və fiqurlarının gündəlik həyatda istifadəsi insanla təbiət arasındakı qarşılıqlı əlaqənin simvolu olmaqla bərabər, köçəri mənəviyyatının istiqamətini də müəyyən etmişdir.

Onlar yırtıcı heyvanların, daha çox pişikkimilərin şəkllərini istifadə etmişlər. Müstəqil Qazaxıstanın rəmzlərindən birinin yerli heyvanlar dünyasında nadir rast gəlinən və nəcib siması ilə fərqlənən qar bəbiri olması da təsadüf deyil.

Bu baxımdan, heyvan stili əcdadlarımızın yüksək səviyyəli istehsal bacarıqlarına malik olduğunu göstərir. Onlar taxta üzərində oyma sənətini və metaldan istifadə texnikasını, mis, bürünc əritmə və tökməyi, vərəq qızıl hazırlama metodlarını yaxşı mənimsəmişdilər.

Ümumiyyətlə, heyvan stili fenomeni dünya incəsənətində əldə edilən yüksək nailiyyətlərdən biridir.

4. АLTIN ADAM

Qazaxıstanın Esik kurqanında 1969-cu ildə tapılan, alimlərin qazaxıstanlı Tutanxamon adını verdiyi və dünya elmi dairələrində sensasiya yaradan “Altın Adam” köklərimizə, tariximizə yeni prizmadan baxmağı təmin etmişdir.

Bu əsgər bizə bir çox sirrin qapılarını aralamış, əcdadlarımızın bizi heyrət içində buraxan yüksək səviyyədə sənət əsərləri yaratdığını göstərmişdir. Əsgərin qızılla işlənmiş paltarları qədim ustaların qızıldan istifadə üsulunu yüksək səviyyədə dərk etdiyini, Çöl mədəniyyətinin gücü və estetik gözəlliyini əks etdirən zəngin mifologiyaya sahib olduqlarını göstərir.

Çöl xalqı öz liderlərini bu şəkildə ucaltmış, günəş kimi ilahi bir qüdrət olaraq görmüşlər. Məzardakı dəbdəbəli əşyalar bizə əcdadımızın intellektual ənənələrini tanıtmaqdadır. Əsgərin yanındakı gümüş kasanın üzərinə həkk olunan yazılar isə Orta Asiya ərazilərində tapılan ən qədim yazı növüdür.

5. TÜRK DÜNYASININ BEŞİYİ

Altayın qazax və digər Avrasiya xalqlarının tarixində mühüm yeri vardır. Sözügedən yüksək dağlar əsrlərdir yalnız Qazaxıstan torpaqlarının tacı deyil, bütün Türk dünyasının beşiyi sayılır. Məhz bu bölgədə milladdan sonrakı birinci minilliyin ortalarında Türk dünyası formalaşmağa başlamış, Böyük Çölün qucağında yeni bir dövrün əsası qoyulmuşdur.

Tarix və coğrafiya türk dövlətləri ilə böyük köçəri imperiyalarının davamlılığının xüsusi bir modelini formalaşdırmışdır. Bu dövlətlər uzun illər boyu bir-birini əvəzləyərək orta əsrlərdə Qazaxıstan torpaqlarının iqtisadi, siyasi və mədəni həyatında silinməz izlər buraxmışdır.

Çox böyük coğrafi məkanı istifadə edən türklər ucsuz-bucaqsız çöldə köçəri və oturaq mədəniyyətin özünə xas nümunələrini meydana gətirib sənət ilə elmin, ticarətin mərkəzinə çevrilən orta əsr şəhərlərinin inkişafında vacib rol oynamışlar. Məsələn, orta əsrlərdə Otırar şəhəri dünya sivilizasiyasının böyük mütəfəkkirlərindən biri Əbu Nəsr Əl Fərabini dünyaya bəxş edərkən, türk xalqlarının mənəvi liderlərindən biri Xoca Əhməd Yəsəvi Türküstan şəhərində yaşayaraq xalqı maarifləndirmişdir.

6. BÖYÜK İPƏK YOLU

Ölkəmizin coğrafi baxımdan xüsusi mövqeyə malik olması, başqa sözlə, Avrasiya qitəsinin mərkəzində yerləşməsi tarixən müxtəlif dövlətlər və mədəniyyətlər arasında tranzit “dəhlizin” yaranmasına səbəb olmuşdur. Zaman keçdikcə bu yollar Böyük Avrasiyanın şərqi ilə qərbi, şimalı ilə güneyi arasında ticarət və mədəni əlaqələrə xidmət edən Böyük İpək Yolunu formalaşdıran qitələrarası yollara çevrilmişdir.

Bu yol xalqlar arasında qlobal ticarət mübadiləsi və intellektual əməkdaşlığın yaranaraq inkişaf etməsi üçün möhkəm bir platforma olmuşdur.

Karvan yollarını qüsursuz bir şəkildə tənzimləyib təhlükəsizliyini təmin edən Böyük Çöl xalqı, qədim və orta əsrlərdəki ticarət əlaqələrinin çox önəmli və əsas vasitəçisi sayılmışdır. Bozqır kəməri Çin, Hind, Fars, Aralıq Dənizi, Orta Şərq və Slavyan sivilizasiyaları arasındakı ünsiyyəti təmin etmişdir.

Böyük İpək Yolu yarandığı ilk vaxtlardan coğrafi baxımdan əsasən Türk imperiyalarının ərazilərini əhatə etmişdir. Orta Avrasiyadakı türk hakimiyyəti dövründə Böyük İpək Yolu inkişafın zirvəsinə çıxaraq beynəlxalq miqyasda iqtisadiyyatı və mədəniyyəti inkişaf etdirməyə yardımçı olmuşdur.

7. QAZAXISTAN ALMA VƏ LALƏNİN VƏTƏNİDİR

Yüksək Alatau dağlarının ətəklərinin alma və lalənin ana vətəni olduğu elmi cəhətdən sübut edilmişdir. Bəsit olsa da, bütün dünya üçün xüsusi önəmə sahib olan bu bitkilər buralarda çiçək açıb dünyaya səpələnmişdir. Qazaxıstan dünyadakı almaların əcdadı hesab edilən Sievers almasının ana vətəni sayılır. Dünyanın ən məşhur meyvəsini dünyaya bəxş edən məhz bu cinsdir. Hamımızın tanıdığımız alma bizdəki almanın genetik bir növüdür. O, Qazaxıstan ərazisindəki İle Alatau dağlarının ətəklərindən Böyük İpək Yolunun keçmiş marşrutundan Aralıq Dənizinə, sonra isə bütün dünyaya yayılmışdır. Ölkəmizin cənubundakı ən gözəl şəhərlərdən biri bu məşhur meyvənin dərin tarixinin nümunəsi olaraq Almatı adını almışdır.

Qazaxıstan ərazisindəki Çu-İle dağlarının ətəklərində hələ də yerli bitki dünyasının incisi sayılan Regel lalələrinin orijinal formalarına rast gəlmək mümkündür. Bu gözəl bitkilər ölkəmizin ərazisindəki Tyan-Şan (Tanrı – t.) dağlarının ətəkləri ilə quraq çölün kəsişdiyi hissələrdə bitmişdir. Qazax ərazisindəki sadə, amma çox cəlbedici olan bu çiçəklər gözəllikləri ilə bir çox xalqın qəlbini ovsunlayarq yavaş-yavaş bütün dünyaya yayılmışdır.

Hazırda dünyada 3 mindən çox lalə növünün olduğu məlumdur. Onların çoxu bizim bozqır laləsinin “nəsli”dir. Bu gün Qazaxıstanda lalənin 35 növü bitir.

II. TARİXİ YADDAŞI CANLANDIRMA

Gündəmə gətirilən məsələlər incəliklə ağıl ələyindən keçirilməyi, dərindən araşdırılmağı tələb edən mövzulardır. Eyni zamanda, dünyagörüşümüzün, millətimizin keçmişi və bu gününün, gələcəyinin təməlləri ilə birbaşa əlaqəli məsələlərdir.

Bu istiqamətdə görüləcək işlərə bir neçə böyük layihə ilə başlamağın mümkün olacağı qənaətindəyəm.

1. ARXİV-2025

Müstəqillik illərində xalqımızın tarixi ilə bağlı xeyli əhatəli tədqiqat işləri aparılıb. Ölkəmizin tarixi xronikasında boşluqları doldurmağa töhfə verən “Mədəni Miras” proqramı uğurla həyata keçirilib. Amma əcdadlarımızın həyatı və mükəmməl sivilizasiyaları ilə bağlı bir çox qaynaq və mənbələr hələ də elmi ictimaiyyətə təqdim olunmamışdır. Onlar dünya arxivlərində öz tədqiqatçılarını gözləyir.

Buna görə də qədim zamanlardan günümüzə qədərki dövrü əhatə edən bütün yerli və xarici arxivlər dünyasında böyük tədqiqatlar aparmaq üçün “Arxiv-2025” adlı yeddi illik layihə həyata keçirməyi məqsədəuyğun sayıram.

Sözügedən layihəni həyata keçirən zaman tarix, mənbə və mədəniyyət tədqiqatçılarından ibarət olacaq xüsusi qrupların yerli və xarici arxivlərlə nizamlı və uzun müddətli, qarşılıqlı əlaqəli şəkildə araşdırma aparmağa önəm vermələri çox vacibdir.

Necə olursa olsun, bu vacib iş dövlət hesabından ödənəcək “akademik turizmə” çevrilməməlidir. Arxiv qaynaqlarını toplamaqla kifayətlənməyib, tədqiqatların geniş kütlələr üçün əlçatan olmasını təmin etmək məqsədilə onları dərhal rəqəmsal formata da keçirmək lazımdır.

Tarixi ilə qürur duymaq və vətənpərvərlik hissləri ibtidai siniflərdən başlayaraq aşılanmalıdır. Bu baxımdan ilk və orta məktəblər, liseylər və bölgələrdəki diyarşünaslıq muzeyləri nəzdində tarixi-arxeoloji fəaliyyət formalaşdırmaq vacibdir. Milli tariximizi yaddaşlara həkk etmək bütün qazaxıstanlılarda öz köklərinə bağlılıq hissini yaradacaqdır.

2. BÖYÜK ÇÖLÜN BÖYÜK ADLARI

Tarixi proseslər adətən insan zehnində fərdiləşdirmə xarakteri qazanır. Bir çox millət öz ölkəsinin xüsusi elçisi kimi böyük babaları ilə qürur duyur.

Məsələn, qədim dövrlərdə Tutanxamon, Konfutsi, Böyük İsgəndər, Şekspir, Göte, Puşkin və Corc Vaşinqton kimi dünya şöhrətli şəxsiyyətlər artıq “öz ölkələrinin” əvəzsiz simvolik sərmayəsi sayılmaqla bərabər, o ölkələrin beynəlxalq miqyasda müsbət imicini yaratmışdır.

Böyük Çöl Əl Fərabi və Yəsəvi, Kültegin və Beybarıs, Təvke və Abılay, Kenesarı və Abay kimi bir çox böyük şəxsiyyətləri dünyaya bəxş etmişdir.

Bu səbəbdən, bizim ilk olaraq məşhur tarixi şəxsiyyətlərimiz və onların uğurlarının şərəfinə açıq havada, abidə və heykəllərin yer alacağı “Böyük Çölün Böyük Adları” adlı öyrədici və maarifləndirici ensiklopedik bir park açmağımız lazımdır.

İkincisi, dövlətin sifarişi ilə ədəbiyyat, musiqi və teatr sahələrində, rəssamlıq sənətində tanınmış böyük mütəfəkkirlərin, şairlərin və hökmdarların rəsmlərinin yer alacağı bir qalereya açılmalıdır.

Burada klassik formadan daha çox alternativ gənclik sənətinin yaradıcı potensialından istifadə etmək çox mühümdür. Bu işə yalnız yerli deyil, xarici ustalar və incəsənət qruplarını da cəlb etmək lazımdır.

Üçüncüsü, ölkəmizin tarixi dövrlərini geniş şəkildə əhatələyəcək, həm elmi, həm də geniş kütləyə xitab edəcək “Böyük Çölün Şəxsiyyətləri” adlı seriyalar hazırlamaq və yaymaq istiqamətində fəaliyyəti ardıcıl şəkildə həyata keçirmək, bu işi canlandırmaq lazımdır.

Bu yöndə qazaxıstanlı elm adamları və xarici mütəxəssislərdən ibarət olacaq beynəlxalq çoxtərəfli qrup yaratmaq mümkündür. Bunun nəticəsində bizim qəhrəmanlarımızın həyatı və fəaliyyəti yalnız öz xalqımız tərəfindən deyil, xarici ölkələrin xalqları tərəfindən də öyrəniləcəkdir.

3. TÜRK DÜNYASININ GENEZİSİ

Qazaxıstan bütün Türk xalqlarının müqəddəs ata yurdudur. Qazaxların bugünkü geniş çölündən dünyanın bir çox yerinə səpələnən Türk köklü tayfalar və xalqlar digər ölkələr və bölgələrin də tarixi inkişafına mühüm töhfələr vermişlər.

Bununla əlaqədar olaraq “Türk sivilizasiyası: Kökdən bu günə” adlı layihə üzərində düşünmək lazımdır. Bu layihə çərçivəsində 2019-cu ildə Astanada Dünya Türkoloqlarının Konqresi və müxtəlif ölkələrin muzeylərində toplanan əsərlərin də yer alacağı, Türk xalqlarının mirasını əks etdirəcək Türk Xalqları Mədəniyyət Günləri təşkil olunmalıdır. Bundan başqa, Qazaxıstanın moderatorluğu ilə Vikipediya nümunəsində, türk xalqlarının ortaq əsərlərinin yerləşəcəyi onlayn kitabxana açmaq vacibdir.

Eyni zamanda, yeni əyalət mərkəzi olaraq Türküstanı inkişaf etdirmək, şəhərin beynəlxalq arenadakı nüfuzunu artırmağa səy göstərilməlidir.

Qazaxıstanın qədim paytaxtı yalnız xalqımızın mənəvi mərkəzi deyil, eyni zamanda bütün Türk dünyası üçün müqəddəs bir məkan sayılır.

4. BÖYÜK ÇÖLÜN QƏDİM İNCƏSƏNƏT VƏ TEXNOLOGİYA MUZEYİ

“Böyük Çöl” adlı qədim incəsənət və texnologiya muzeyi açmaq imkanımız mövcuddur. Bu muzeydə uğurlu sənət və texnologiya nümunələrini, heyvan formasında yaradılan əsərləri, “Altın Adam”ın bütün zinət əşyalarını, atları əhliləşdirmə və metallurgiyanın inkişafı ilə bağlı nümunələri, silah və texnika hazırlama prosesinə aid əşyaları və digər yadigarları toplamaq mümkündür. Orada Qazaxıstan ərazilərindən tapılan qiymətli arxeoloji abidələr və əsərlər sərgilənəcəkdir. Bu eksponatlar tarixin spesifik dövrlərində müxtəlif təsərrüfat sahələrinin inkişaf proseslərini göz önündə canlandırmalıdır.

Bununla yanaşı, “Böyük Çölün Böyük Sivilizasiyaları” adlı milli tarixi rekonstruksiya klubu quraraq, klub çərçivəsində Astana və Qazaxıstanın müxtəlif bölgələrində qədim Sak, Hun, böyük Türk xaqanlıqları dövrü və digər məsələlərlə bağlı festivallar keçirmək mümkündür. Maraq göstərən insanları dəvət edib, mövzu ilə bağlı işləri paralel şəkildə aparmaq mümkündür.

Qədim Otırar şəhərinin evləri və küçələrini, ictimai məkanlarını, su borularını, şəhər qala divarları və bəzi digər yerlərini bərpa edəcək turizm layihəsi də diqqətləri çəkəcək proyekt olacaqdır.

Bu baxımdan, təhsilə və turizmin inkişafına çox önəm verilməlidir.

5. MİN İLLİK ÇÖL FOLKLORU VƏ MUSİQİSİ

Bu layihə çərçivəsində “Çöl Folklorunun Antologiyası”nı hazırlamaq lazımdır. Burada Böyük Çöl insanlarının min illk xalq ədəbiyyatının nağıl, əfsanə, layla, hekayə və dastan kimi yaradıcılıq nümunələri bir araya gətirilməlidir.

Bundan başqa, “Böyük Çölün Qədim Nəğmələri” adı veriləcək, qopuz, dombıra, qaval, sazsırnay və digər ənənəvi qazax musiqi alətləri ilə ifa edilən mühüm əsərlərin antologiyası çap olunmalıdır.

Böyük Çölün folkloru və musiqisi, rəqəmsal formatda yenidən həyata qazandırılmalıdır. Bu layihə köçərilərin zəngin irsini sadəcə müntəzəm olaraq toplamalı deyil, eyni zamanda yerli və xarici peşəkar mütəxəssislər tərəfindən həyata keçirilməklə onun əhəmiyyətini artırmalıdır.

Mədəniyyətimizin əsas sahələri, qəhrəmanları və mahnıları sərhəd tanımaz. Ona görə də bunları ardıcıl surətdə araşdırmaq, bütün Orta Avrasiyaya və dünyaya tanıtmaq lazımdır.

Şifahi nəğmələr və musiqi ənənəsi canlandırılarkən müasir oxuyucular və dinləyicilər üçün aydın olmasına diqqət edilməlidir.

Bunu edərkən köhnə sözlər ilə mətnləri rəsmlərlə birlikdə vermək, vizual olaraq qısa film formasında təqdim etmək mümkündür. Melodiyalar və nəğmələr yalnız orijinal alətlərlə deyil, onların müasir elektron nümunələri ilə də təqdim oluna bilər.

Bununla yanaşı, folklor ənənəsinin ortaq tarixi əsaslarını araşdırmaq üçün Qazaxıstanın müxtəlif bölgələrinə və müxtəlif ölkələrə tədqiqat, araşdırma səfərləri təşkil etmək lazımdır.

6. TARİXİN KİNO SƏNƏTİ VƏ TELEVİZİYADA ƏKS OLUNMASI

Müasir xalqların tarixi yaddaş və anlayışında kino sənətinin xüsusi yeri vardır. Ümumiyyətlə, insan zehni üçün fundamental elmi tədqiqatlarda film qəhrəmanları sənədli portretlərdən daha çox yaddaqalandır.

Bu səbəbdən qısa zaman ərzində Qazaxıstanın sivilizasiya tarixinin fasiləsiz inkişafını göstərən sənədli filmlər, kinolar və serialların çəkilişinə başlanmalıdır.

Bu layihələr geniş beynəlxalq əməkdaşlıq çərçivəsində yerli və əcnəbi film rejissorları, prodüserlər, ssenaristlər, aktyorlar və kino sənayesinin digər mütəxəssislərinin yardımları ilə reallaşdırılmalıdır.

Macəra və melodram janrları ilə yanaşı, tamaşaçılar tərəfindən çox bəyənilən fantaziya və blokbaster elementlərini də qataraq yeni tarixi kino və televiziya nümunələri çəkmək lazımdır.

Amma hədəfə çatmaq üçün Böyük Çölün geniş mifoloji və folklor nümunələrini istifadə etmək mümkündür.

Milli qəhrəmanları örnək kimi təqdim edərkən keyfiyyətli uşaq filmləri və cizgi film seriallarına maraq göstərən gənc nəslin zövq və istəkləri də nəzərə alınmalıdır.

Şanlı, şöhrətli əcdadlarımız, fikir öndərlərimiz və dövlət rəhbərlərimiz təkcə Qazaxıstanda deyil, bütün dünyada tanınmağa layiq şəxsiyyətlərdir.

NƏTİCƏ

Bundan yarım il əvvəl “Gələcəyə doğru: Mənəvi Yenilənmə” adlı proqram xarakterli məqaləm dərc olunmuşdu.

Yuxarıda qeyd etdiyim layihələri “Mənəvi Yenilənmə” proqramının davamı kimi qiymətləndirirəm.

“Mənəvi Yenilənmə” proqramının yeni elementləri, əcdadlarımızın çoxəsrlik irsinin rəqəmsal sivilizasiya şəraitində aydın və tələb olunan səviyyədə canlanmasına imkan verəcəkdir.

Doğma tarixini bilən, ona dəyər verib onunla fəxr edən xalqın gələcəyinin aydın olacağına əminəm. Keçmişiylə qürur duyub, bu gününün dəyərini bilmək və gələcəyə nikbin baxmaq ölkəmizin müvəffəqiyyətinin təminatıdır.


Saatlıda kriminal avtoritet öldürüldü

Saatlı rayonunun Azadkənd kəndində kriminal avtoritet tapança ilə güllələnərək qətlə yetirilib. 

Saatlı rayonunun Azadkənd kənd sakini, 1967-ci il təvəllüdlü Əkbərov Oktay Saleh oğlunun ona məxsus BMW markalı avtomobildə başından almış 2 güllə yarası ilə meyiti aşkarlanıb. Meyit Sabirabad morquna müayinə olunmaq üçün yerləşdirilib.
Onun kim tərəfindən qətlə yetirildiyi məlum deyil.

Qeyd edilir ki, adı çəkilən şəxs dəfələrlə məhkumluq həyatı yaşayıb.

Faktla bağlı Saatlı rayon prokurorluğunda cinayət işi açılıb, araşdırma aparılır. (Report)


Məşhur cütlük iki saata 50 min xərclədi

Türkiyəli aktyor Mert Fırat həyat yoldaşı İdil Fıratla birlikdə ticarət mərkəzlərindən birində görüntülənib.

“Posta”ya istinadən verilən məlumata görə, bu ilin sentyabrında ailə quran cütlük iki saat ərzində “Beymen” mağazasında qışlıq geyimlər seçib və ümumilikdə 50 min lirə xərcləyib.

Məlumat üçün bildirək ki, 30 yaşlı İdil Fırat tanınmış biznesmen, “Fənərbağça” klubunun sabiq vitse-prezidenti Öndər Fıratın qızıdır.

Qeyd edək ki, M. Fırat məşhur “Ufak tefek cinayetler” serialında “Serhan” rolunu canlandırır. (Qafqazinfo)


Mən təkcə Lukaşenkodan yox, başqalarından da izahat istəyirəm – Paşinyan

Xəbər verildiyi kimi noyabrın 12-də Belarus prezidenti Aleksandr Lukaşenko Azərbaycanın Belarusdakı səfiri Lətif Qəndilovla görüşü zamanı deyib ki, Ermənistanın yenidən Kollektiv Təhlükəsizlik Müqaviləsi Təşkilatına (KTMT) və Avrasiya İqtisadi Birliyinə (AİB) rəhbərlik etməsinə şübhə ilə yanaşır. Lukaşenkonun sözlərinə görə rəsmi Yerevan əsasən hökumətdə olan böhranı aradan qaldırmağın yollarını aramalıdır, Minsk isə KTMT-yə 3 namizədini irəli sürməyə hazırlaşmalıdır.

Rusiya mediasına istinadən xəbər verilir ki, Ermənistan baş nazirinin vəzifəsini icra edən Nikol Paşinyan bu gün keçirilən mətbuat konfransında jurnalistin “Nəyə görə erməni tərəfi Belarus xarici işlər nazirliyinin KTMT ilə bağlı fikirlərinə cavab vermir?” sualına belə cavab verib.

Paşinyan o suala cavab verdiyini xatırladıb: “Ancaq yenə də deyirəm. Əgər dekabrın 6-da Sankt-Peterburq şəhərində KTMT-nin yeni baş katibinin təyinatı məsələsində konsensus əldə edilməsə, Ermənistan bu istiqamətdə öz işlərini davam etdirəcək. Hansı ki, bu təşkilatda bütün qərarlar konsensus vasitəsilə həyata keçirilir. O ki qaldı, Lukaşenkonun dediklərinə. Qoy Belarus lideri o fikirlərinə bir aydınlıq gətirsin. Mən təəccüb edirəm ki, 30 il ərzində bir ölkənin başçısı vəzifəsində çalışasan və bu sözləri deyəsən. Mən təkcə ondan yox, başqalarından da izahat istəyirəm”.

Qeyd edək ki, Qazaxıstan prezidenti Nursultan Nazarbayev də KTMT sammitinin son günündə bildirib ki, bu qurumun baş katibi vəzifəsinə Belaruslu nümayəndə təyin ediləcək.

Noyabrın 17-də Belarusun xarici işlər nazirliyi Paşinyanın KTMT haqda açıqlamasına siyasi cavab verib: “Qoy Paşinyan küçə demokratiyasından imtina etsin və böyük siyasətə doğru addımlasın”. (AzNews.az)

image description

Röya Ayxan: Fiquralı qəşəng qızlar xoşuma gəlir – VİDEO

ARB TV-nin “Show News” verilişinin növbəti qonağı əməkdar artist Röya Ayxan olub.

O, ilk olaraq ayrılıq dönəmini ağır keçirdirdiyini deyib:

“Adam ayrılanda düşünür ki, çıxıb insanlara nə deyəcəksən? Fikirləşəcəklər ki, görəsən oğlanın sevgilisi var idi, yoxsa qız nəsə edib. Bu böyük bir problemdir. Mən həyat yoldaşımdan ayrılanda belə fikirləşdik ki, boşanma ərizəsini mən verim, çünki kişi ilk versə, daha pis söz-söhbət çıxacaq”.

Röya daha sonra dağınıq saçlarının səbəbindən də danışıb:

“Ümumiyyətlə get-gedə heç nə düzəltmirəm. Artıq neçə aylardır ki, qaşımı almıram. Mənim problemim ancaq burun idi, onu da kəsdirmişəm. Fiquralı qəşəng qızlar xoşuma gəlir. Amma Allah verməyib”.

 


Rusiyadan tələb: Krımın yerinə Kurili ver

Yapon siyasətçiləri Rusiya Federasiyasına tətbiq edilən Qərb sanksiyalarının ləğv edilməsi təklifi ilə çıxış ediblər. Əvəzində isə Krımı Rusiyanın ərazisi kimi tanımaq və Kuril adalarından 2 adanın Yaponiyaya verilməsini reallaşdırmaqdır.

Rusiya mediasına istinadən xəbər verilir ki, Rusiya ekspertləri isə bunun rəsmi Tokionun mövqeyi olmadığını düşünürlər.

Onların fikrincə, Kreml bu “dəyişməyə” razılıq verməyəcək.

“Azad press” nəşri yazır ki, 1990-cı ildə Boris Yeltsinin vaxtında da yaponlar adalarla bağlı təkliflə çıxış etmişdilər və 4 adanın pulla alınması ideyasını irəli sürmüşdülər. İndisə onlar pul vermək əvəzinə sanksiya sənədini “ortaya atıblar”.

Rusiyanın Maliyyə Universitetinin siyasi araşdırmalar mərkəzinin direktoru Pavel Salin qeyd edir ki, Rusiyaya qarşı tətbiq edilən sanksiyalar Krıma və Donbasa görə həyata keçirilib, bunun Kuril ilə heç bir bağlılığı yoxdur. (AzNews.az)


4 yaşlı Muradın əməliyyat pulunun çox hissəsini iş adamı Mübariz Mənsimov ödədi

 

Xəbər verildiyi Biləcəri qəsəbəsindəki 299 saylı məktəb-liseyin 53 yaşlı direktor müavini Elza Paşayevanın 4 yaşlı yeganə övladı Murad mürəkkəb ürək qüsurundan əziyyət çəkir. Azərbaycanın bir neçə xeyirxah insanının köməyilə o, bir neçə dəfə Almaniyanın Berlin Mərkəzi Kardeologiya xəstəxanasında əməliyyat olunub.

Dünyada ürək quruluşuna görə yeganə insan olan Muradın həyatda yaşaması üçün yenidən adı çəkilən xəstəxanaya təcili olaraq xeyli miqdarda pul  ödənilməli idi. Buna görə Muradın anası Elza xanım internet portalları və ATV kanalında yayımlanan “Bizimləsən” verilişi vasitəsilə bir çox iş adamlarına müraciət edərək o pulun toplanması xahişini etmişdi.

Müəyyən zaman keçdikdən sonra o məbləğin yalnız 30 faizi toplana bildi. Bu gün isə ATV-nin canlı efirinə gələn telefon zəngi Elza xanımın ürəyini dağa döndərdi.

Belə ki, Türkiyədə yaşayan azərbaycanlı iş adamı Mübariz Mənsimovun rəhbərlik etdiyi Palmali şirkətlər qrupu tərəfindən pulun qalan hissəsi ödənilib.

Bu haqda informasiyanı qaraqoyunlu.com-a  4 yaşlı Muradın anası Elza Paşayeva verib.

Onun sözlərinə görə, hazırda Muradın Almaniyaya təcili aparılması üçün hazırlıqlara başlanılıb.

Elza xanım portalımıza açıqlamasında indiyədək əməliyyata dəstək olanlara, ATV kanalının rəhbərliyinə, “Bizimləsən” verilişinin yaradıcı heyətinə, xüsusilə də iş adamı Mübariz Mənsimova 4 yaşlı uşağın həyatına bir işıq saçdıqlarına görə minnətdarlığını bildirib.


Niyə ABŞ-lı hokkeyçi kökələn qadınlarından danışmır? – Jirinovski

Xəbər verildiyi kimi ABŞ-lı hokkeyçi Rayan Uitni rusiyalı qadınlar haqda fikirlərini səsləndirib: “Onlar ya Kurnikova kimi çox gözəl, ya da 3 gözlü Çernobıl eybəcərləri kimi çox çirkin olurlar”.

O, ümumilikdə bütün rusiyalıların da ünvanına daş atıb: “Bahalı əşyalar alsalar da kiçik mənzillərdə yaşayırlar”.
Rusiya mediasına istinadən xəbər verilir ki, rusiyalı siyasətçi Vladimir Jirinovskinin ona cavabı çox gecikməyib.
Onun sözlərinə görə, ABŞ-ın hüquq müdafiəçiləri hokkeyçinin dediklərinə diqqət ayırmalıdır.

“ABŞ təhqirə qarşı və ədalət uğrunda mübarizədə özünü dünya lideri elan edib. Bu, onların görünən tərəfidir, əslində isə əsil reallıq belə deyil. Niyə o hokkeyçi ABŞ-lı qadınlar haqda fikrini demir, hansı ki kökəlmək onlarda çox yayılıb”. Jirinovski “Nation News” nəşrinə bunları deyib. (AzNews.az)


Ərdoğana cəsarəti üçün təşəkkür edirəm – Putin

Xəbər verildiyi kimi bir az öncə Türkiyədə “Türk axını” layihəsinin dəniz hissəsinin tamamlanması mərasimi Türkiyə və Rusiya prezidentləri – Ərdoğan və Putinin iştirakı ilə həyata keçirilib.

Türkiyə mediasına istinadən xəbər verilir ki, Ərdoğan çıxışı zamanı belə deyib:

“Türk axını” qaz kəmərinin Qara dənizin dibindən keçərək ölkəmizə gəlməsinin sevincini yaşayırıq. Bu tarixi layihənin son mərhələsinə gəlmişik. 3 hissədən ibarət olan bu layihə 2019-cu ildə keçiriləcək testlərdən sonra fəaliyyətə başlayacaq. Kıyıköydəki qəbul terminalının tikintisi sürətlə davam edir. Buradan gələcək qazın ən azı yarısını Avropaya çatdırmağı planlaşdırırıq. Türkiyə tranzit risklərə məruz qalmadan həm özünün, həm də Avropa ölkələrinin qaz tələblərini ödəyəcək. Rus dostlarımızla birlikdə texniki cəhətdən çətin bir layihəni sona çatdıracağımıza inanıram. Rusiya Federasiyası ilə əməkdaşlığımız çox geniş şəkildə həyata keçirilir. Birgə iştirakımızla Suriyadakı humanitar böhranı aradan qaldırdıq. Akkuyu Atom Elektrik Stansiyasını həyata keçiririk. Hədəfimiz 100 milyard dollarlıq ticarət həcminə nail olmaqdır. Rusiya ilə 2019-cu ili qarşılıqlı mədəniyyət və turizm ili kimi qeyd edəcəyik”.

Rusiya lideri Putin isə “Aramızdakı inam olmasa, gerçəkləşdirə bilməzdik. Bu mərasim Rusiya-Türkiyə arasında əməkdaşlığın səviyyəsini göstərir. Layihəyə Ərdoğan “Türk axını” adını verib. Qısa müddət ərzində layihənin əhəmiyyətli hissəsi tamamlanıb. Birlikdə böyük bir iş gördük. Bu layihənin dəniz hissəsi bu gün başa çatır. Qazın ixracı sadə bir şey deyil. Yüksək texnologiya ilə keçirilən bir prosesdir. 13 il əvvəl Ərdoğan ilə birlikdə Mavi Axın boru kəmərini açmışdıq. 13 il ərzində bu layihə ən çətin şərtlərdə etibarlı şəkildə fəaliyyət göstərir. “Türk axını”ndan sonra Türkiyə mühüm bir qaz mərkəzinə çevriləcək və bu, Türkiyə Respublikasının mövqeyinə də müsbət təsir göstərəcək. Qaz ixracı Türkiyə iqtisadiyyatına güc qatacaq. Ərdoğana da göstərdiyi cəsarət üçün təşəkkür etmək istəyirəm. İki ölkə arasında etibar olmadan belə bir layihəni həyata keçirmək mümkün olmazdı” ifadələrini işlədib. (AzNews.az)

image description
image description
image description

Zəng edin, görüşün, müzakirə edin və 15 gündən sonra saytınıza bütün dünya baxsın...
© 2018 ASSA – DİZAYN | Design Theme by: D5 Creation | Powered by: WordPress
Scroll Up